Uygulama ve Bakım · No. 20

Pasivasyon nedir, kaynak sonrası neden gerekir?

Paslanmaz çeliği koruyan şey, yüzeyde kendiliğinden oluşan ince krom oksit tabakasıdır. Bu tabaka normal koşullarda hasar gördüğünde kendini yeniler. Ancak kaynak, taşlama, kesme ve karbon çeliğiyle temas gibi imalat adımları yüzeyi, tabakanın tek başına toparlayamayacağı kadar bozabilir. Pasivasyon, bu noktada devreye giren kimyasal bir işlemdir.

Bu yazı, pasivasyonun ne olduğunu, dekapaj ve mekanik temizlikten farkını ve kaynaklı imalatta neden önemli olduğunu ele alıyor.

Pasivasyon nedir?

Pasivasyon, paslanmaz çelik yüzeyindeki serbest demiri ve diğer yabancı kirleri giderip krom oksit pasif tabakanın oluşmasını destekleyen kimyasal bir işlemdir. Genellikle nitrik asit ya da sitrik asit esaslı çözeltilerle yapılır. İşlem sırasında yüzeydeki serbest demir çözülerek uzaklaştırılır; böylece kromca zengin, düzgün bir pasif tabakanın oluşması kolaylaşır.

Pasivasyon, yüzeyin görünümünü genellikle değiştirmez ve pratikte malzemeden kalınlık eksiltmez. Bu nedenle bir aşındırma işleminden çok, yüzeyin kimyasal olarak hazırlanması olarak düşünülebilir.

Uygulama yöntemi parçanın boyutuna göre seçilir: küçük ve orta boy parçalar banyoya daldırılabilir, büyük yapılarda ve sahada ise sprey, jel ya da macun biçimindeki ürünler kullanılır. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, yüzeyin önceden yağdan ve kirden arındırılmış olması gerekir; aksi durumda asit yüzeye eşit biçimde etki edemez.

Pasivasyonun yapamadığı da vardır: kaynak sonrası oluşan ısı renklerini ve oksit tabakasını gidermez. Bunun için dekapaj ya da elektrokimyasal temizlik gerekir.

Kaynak bölgesinde ne olur?

Kaynak sırasında yüksek sıcaklığa çıkan bölgede, havadaki oksijenle tepkime sonucu saman sarısından mora ve maviye uzanan ısı renkleri oluşur. Bu renkli oksit tabakasının hemen altında, kromun bir kısmı okside geçtiği için kromca fakirleşmiş ince bir katman kalır. Bu bölge çevresine göre korozyona daha açıktır; klorürlü ortamda lekelenme ve çukur korozyonu çoğu zaman buradan başlar.

Buna ek olarak:

  • kaynak sıçrantıları ve düzgün olmayan dikiş yüzeyleri, kir ve nemin tutunabileceği ceplerdir;
  • karbon çeliği disk ve fırçalarla yapılan taşlama yüzeye demir parçacıkları gömer;
  • koruyucu gazın yetersiz kaldığı kök tarafında oksitlenme daha belirgindir.

Bu bölgede hangi korozyon türlerinin görülebileceğini korozyon türleri yazısında bulabilirsiniz.

Mekanik temizlik, dekapaj ve pasivasyon

Yöntem Ne yapar? Ne zaman?
Mekanik temizlik Isı rengini aşındırarak alır Hafif renk, görünüm
Dekapaj Oksidi ve fakir katmanı çözer Kaynak sonrası
Elektrokimyasal Isı rengini elektrolitle giderir Görünür kaynaklar
Pasivasyon Serbest demiri giderir Dekapaj ya da işleme sonrası

Mekanik temizlik (paslanmaza ayrılmış fırça, demir içermeyen aşındırıcı) görünümü düzeltir; ancak kromca fakirleşmiş katmanı her zaman tamamen gidermez ve yüzeyde pürüzlülük bırakabilir. Dekapaj genellikle nitrik ve hidroflorik asit karışımı içeren macun, jel ya da banyolarla yapılır; oksit tabakasını ve altındaki fakirleşmiş katmanı çözerek uzaklaştırır. Dekapaj sonrası yüzey kendiliğinden de pasifleşir; yine de birçok şartname ardından ayrı bir pasivasyon adımı ister.

Uygulamada sık başvurulan standartlar arasında ASTM A380 (temizlik, tufal giderme ve pasivasyon) ve ASTM A967 (kimyasal pasivasyon işlemleri) bulunur. ASTM A967, nitrik ve sitrik asit esaslı işlemleri tanımlar.

Uygulamada dikkat edilecekler

  • Sıralama: kaynak, gerekiyorsa mekanik temizlik, dekapaj, bol suyla durulama, pasivasyon, son durulama ve kurutma.
  • Durulama suyu: son durulamada klorürü düşük, temiz su kullanılmalıdır; aksi durumda işlem amacına ulaşmaz.
  • İş güvenliği: dekapaj kimyasalları, özellikle hidroflorik asit içerenler, ciddi sağlık riskleri taşır. Bu işler kişisel koruyucu donanımla ve eğitimli personelce yapılmalı, atık su ve kimyasallar mevzuata uygun biçimde bertaraf edilmelidir.
  • Kontrol: işlem sonrası yüzeyde serbest demir kalıp kalmadığı, şartnamede tanımlanan testlerle kontrol edilebilir.
  • Sonrası: pasivasyon kalıcı bir kalkan değildir; yüzeyin korunması için temizlik ve bakım önerilerine uymak gerekir.

Her kaynaktan sonra gerekli mi?

Kararı ortam ve beklenti belirler. Kuru iç mekânda, yalnız görünümün önemli olduğu dekoratif parçalarda özenli bir mekanik temizlik çoğu zaman yeterlidir. Buna karşılık gıda ve içecek tesisleri, kimya ve proses hatları, kıyı ve dış mekân uygulamaları ile klorürlü ortamlarda kaynak sonrası dekapaj ve pasivasyon, korozyon direncinin geri kazanılması için önemlidir.

Boru üretiminde ise durum farklıdır. ERKINOX'ta kaynaklı borular hat üzerinde, koruyucu atmosferde parlak tavlanır; yüzey oksitlenmediği için tufal oluşmaz ve boru hattan oksitsiz bir yüzeyle çıkar. Pasivasyon ihtiyacı daha çok borunun atölyede ya da sahada kesildiği, kaynaklandığı ve taşlandığı imalat aşamasında ortaya çıkar. Parlak tavlamanın etkileri için parlak tavlama yazısına bakabilirsiniz.

Boru birleşimlerinde kaynak kökü borunun içinde kalır ve sonradan temizlenmesi zordur. Bu nedenle boru kaynağında iç tarafın koruyucu gazla korunması, kök tarafında oluşacak ısı renklerini baştan sınırlar ve sonraki temizlik ile pasivasyon yükünü azaltır.

Sık sorulan sorular

Sitrik asit, nitrik asit kadar etkili mi?

Sitrik asit esaslı pasivasyon, uygun konsantrasyon, sıcaklık ve süreyle uygulandığında etkili bir yöntemdir ve ASTM A967'de de tanımlanmıştır. Kullanımı ve atık yönetimi nitrik aside göre genellikle daha kolaydır.

Pasivasyon ısı renklerini giderir mi?

Hayır. Isı renkleri ve oksit tabakası için dekapaj ya da elektrokimyasal temizlik gerekir; pasivasyon bu işlemlerin ardından uygulanır.

Pasivasyon yapılmış yüzey bir daha paslanmaz mı?

Pasivasyon yüzeyi iyi bir başlangıç durumuna getirir ama kalıcı bir kalkan değildir. Sonradan bulaşan demir parçacıkları, klorür birikimi ya da yanlış temizlik maddeleri yine leke ve korozyona yol açabilir.

ERKINOX'ta kaynaklı borular TIG ya da bilgisayar kontrollü lazer kaynakla üretilir ve tam otomatik hat üzerinde parlak tavlanır; eddy current ve hidrostatik test üretim sırasında fabrikada uygulanır. Üretim sürecinin ayrıntıları için üretim sayfasını inceleyebilirsiniz.

Proje · Stok · Özel üretim

Aradığınız ölçüyü birlikte netleştirelim.

Ürün tipi, kalite, ölçü, et kalınlığı, boy ve miktarı paylaşın; satış ekibimiz standart veya özel ölçü talebiniz için size dönüş yapsın.