Kıyı ve deniz ortamı, paslanmaz çelik için en zorlu kullanım koşullarından biridir. Rüzgârla taşınan deniz tuzu yüzeye yerleşir, nemle birlikte klorürce zengin ince bir film oluşturur ve pasif tabakayı yerel olarak zorlar. Sonuç, çoğu zaman yüzeyde açık kahverengi lekelenme (İngilizce literatürde "tea staining" olarak anılır), daha ileri durumlarda ise çukur korozyonudur.
Buna karşın kıyıda paslanmaz çelik, doğru kalite, doğru yüzey ve doğru bakımla uzun yıllar sorunsuz kullanılabilir. Bu üç kararın birlikte verilmesi gerekir; yalnız birine güvenmek çoğu zaman yeterli olmaz.
Kıyıda korozyonu ne belirler?
- Denize uzaklık ve rüzgâr: tuz yükü denize yaklaştıkça ve hâkim rüzgârın denizden estiği yerlerde artar.
- Yağmurla yıkanma: açık yüzeyler yağmurla düzenli olarak yıkanır. Saçak altı, balkon tavanı ve iç köşeler gibi korunaklı yüzeylerde ise tuz birikir; bu bölgeler çoğu zaman açık yüzeylerden daha hızlı lekelenir.
- Sıcaklık ve nem: sıcak ve nemli iklimde tuz filmi daha uzun süre ıslak kalır.
- Hava kirliliği: kıyının sanayi bölgesiyle birleştiği yerlerde havadaki kükürt bileşikleri ve is, tuzun etkisini artırır.
- Sıçrama bölgesi: iskele, rıhtım ve dalgaların ulaştığı yüzeyler en ağır koşullardır.
- Sürekli daldırma: deniz suyuyla sürekli temas eden parçalar ayrı bir mühendislik değerlendirmesi gerektirir; bu koşulda 316L genellikle yeterli değildir.
Kalite seçimi: 304, 316L ve dubleks 2205
Kalitelerin klorürlü ortamdaki dayanımı PREN değeriyle karşılaştırılır (PREN = %Cr + 3,3 × %Mo + 16 × %N). Yaklaşık değerler 304 için 18–20, 316L için 23–26, dubleks 2205 için 34–36'dır.
| Ortam | Başlangıç noktası |
|---|---|
| Denizden uzak, kırsal ya da kentsel | 304 |
| Kıyı, yağmurla yıkanan yüzey | 316L |
| Kıyı, korunaklı yüzey | 316L, ince yüzey, sık bakım |
| Sıçrama bölgesi, iskele | Dubleks 2205 değerlendirin |
| Sürekli deniz suyu teması | Özel değerlendirme |
Tablo bir başlangıç noktasıdır; kesin seçim projenin konumuna, beklenen ömre, görünüm beklentisine ve bakım planına göre yapılmalıdır. 304'ün kıyıda, özellikle görünür parçalarda kullanılması kısa sürede lekelenme şikâyetlerine yol açabilir. Kaynaklı imalatta düşük karbonlu 316L, kaynak bölgesinde taneler arası korozyon riskini azalttığı için 316'ya göre daha sık tercih edilir. 304 ile 316L arasındaki farkları 304 mü, 316L mi? yazısında bulabilirsiniz.
Dubleks 2205 (1.4462), yüksek PREN değerinin yanında gerilmeli korozyon çatlamasına karşı da daha dayanıklıdır ve ostenitik kalitelere göre daha yüksek mukavemet sunar. ERKINOX'ta dubleks 2205 özel üretim olarak sunulur; ölçü ve miktar için satış ekibine danışabilirsiniz.
Yüzey seçimi: ince yüzey tuzu daha az tutar
Kıyıda yüzey pürüzlülüğü en az kalite kadar önemlidir. Pürüzlü yüzey tuzu ve kiri daha kolay tutar, yağmurla daha zor temizlenir. Bu nedenle kıyı projelerinde genellikle daha ince yüzeyler tercih edilir. ERKINOX boru ve profilleri 180, 240, 320, 400, 500 ve 600 grit yüzeyle, talebe göre de özel yüzeyle üretilir; grit numarası büyüdükçe yüzey incelir.
Şartnamede bir Ra değeri isteniyorsa bunun yüzey işlemine göre değiştiğini unutmayın; değeri numune üzerinde teyit etmek gerekir. Dikey parçalarda zımpara izlerinin de dikey yönde olması, suyun yüzeyden akıp gitmesini kolaylaştırır.
Tasarım ve montaj ayrıntıları
- Tuz ve suyun birikmeyeceği detaylar: yatay çıkıntılardan, su tutan ceplerden ve dar aralıklardan kaçının; profil uçlarını tapa ya da kaynakla kapatın, gerekiyorsa drenaj deliği öngörün.
- Kesintisiz kaynak: dış ortamda aralıklı (puntalı) kaynak yerine kesintisiz kaynak yapmak, birleşimlerde tuz ve nemin birikeceği aralıkların oluşmasını önler.
- Bağlantı elemanları: cıvata ve somunlarda en az A4 (molibdenli ostenitik) sınıf paslanmaz kullanın.
- Farklı metal teması: paslanmazın galvanizli çelik ya da alüminyumla temas ettiği yerlerde yalıtım pulları ve ara katmanlar kullanın. Galvanik korozyon ve diğer türler için korozyon türleri yazısına bakabilirsiniz.
- Şantiye temizliği: paslanmaz parçaların yakınında karbon çeliği kesme ve taşlama yapmayın; kıvılcım ve tozlar yüzeye yapışarak pas lekesi oluşturur. Kaynak bölgelerindeki ısı renklerini giderin.
Korkuluk ve cephe uygulamalarına özel öneriler için mimaride paslanmaz profil yazısına göz atabilirsiniz.
Bakım: kıyıda temizlik de bir tasarım kararıdır
Kıyıda bakım planı, projenin başında belirlenmelidir. Yağmurla yıkanmayan yüzeyler, açık yüzeylere göre daha sık temizlik gerektirir. Temizlikte temiz su ve nötr deterjan genellikle yeterlidir; klorlu temizlik maddelerinden ve çelik yünü gibi aşındırıcılardan kaçınılmalıdır. Başlamış hafif lekeler, paslanmaz için üretilmiş temizleyicilerle çoğu zaman giderilebilir.
İlk temizlik, montajdan hemen sonra şantiye kirleri ve demir tozları giderilerek yapılmalıdır. Teslimde hangi yüzeyin, hangi sıklıkta ve hangi ürünle temizleneceğini gösteren yazılı bir bakım talimatı vermek, binanın ya da tesisin işletmesine büyük kolaylık sağlar.
Sık sorulan sorular
Denize ne kadar uzaklıkta 316L gerekir?
Kesin bir mesafe vermek doğru olmaz; tuz yükü rüzgâra, topoğrafyaya ve iklime göre değişir. Denizi gören ya da deniz havasının ulaştığı projelerde 316L'yi başlangıç noktası kabul etmek güvenli bir yaklaşımdır.
Kıyıda 304 kullandım ve lekelendi, ne yapmalıyım?
Önce yüzeyi temiz su ve nötr deterjanla yıkayın, ardından paslanmaz için üretilmiş bir temizleyiciyle lekeleri giderin. Sorun tekrarlıyorsa bakım sıklığını artırmak ya da yenileme aşamasında 316L'ye geçmek gerekir.
Dubleks 2205 her zaman daha mı iyi?
Klorüre ve gerilmeli korozyon çatlamasına karşı daha dayanıklıdır ama her proje için gerekli değildir. Ortam 316L ile yönetilebiliyorsa 316L ekonomik ve yeterli bir seçimdir.
ERKINOX, kıyı ve dış mekân projeleri için 316 ve 316L kalitelerinde kaynaklı paslanmaz çelik boru ile kare ve dikdörtgen profil üretir; dubleks 2205 (1.4462) özel üretim olarak sunulur. Projenizin konumunu ve kullanım koşullarını belirterek teklif isteyebilirsiniz.