İçme suyu arıtma tesisleri, atık su tesisleri ve sanayideki su hazırlama üniteleri, boru malzemesinden uzun yıllar sorunsuz hizmet bekler. Paslanmaz çelik bu beklentiye korozyon direnci, hijyenik yüzeyi ve düşük bakım ihtiyacıyla yanıt verir. Ancak su tesisleri tek tip bir ortam değildir: Klorürü düşük şebeke suyu ile tuzlu bir ters ozmoz konsantresi aynı malzemeyle karşılanamaz.
Bu yazıda su tesislerinde paslanmaz boru seçerken suyun türünden montaj detaylarına kadar dikkat edilmesi gereken noktaları ele alıyoruz.
Kalite seçimini suyun bileşimi belirler
Su tesislerinde paslanmaz çelik için en önemli tehdit klorürdür. Klorür derişimi, sıcaklık ve dezenfeksiyon için kullanılan klor düzeyi arttıkça çukurcuk ve aralık korozyonu riski de artar. Bu nedenle kalite seçimine başlamadan önce su analizini görmek gerekir.
Analizde özellikle klorür, serbest klor, pH ve sıcaklık değerlerine bakılır. Bu değerler mevsime ve su kaynağına göre değişebileceği için tek bir ölçüm yerine işletmenin karşılaşabileceği en zorlu koşulu esas almak daha güvenlidir.
| Su türü | Genel eğilim |
|---|---|
| Klorürü düşük içme suyu | 304L veya 316L |
| Klorürü yüksek su, acı su | 316L |
| Evsel atık su | 304L veya 316L (analize göre) |
| Deniz suyu, tuzlu konsantre | Dubleks veya daha yüksek alaşım |
Tablo yalnız genel bir eğilimi gösterir. Eşik değerler; sıcaklığa, suyun durgun ya da akış hâlinde olmasına, contalı birleşimlerdeki aralıklara ve klorlama düzeyine göre değişir. Aynı tesiste farklı hatlar farklı kalite gerektirebilir. Klorürlü ve zorlu koşullarda dubleks kalitenin ne zaman gerektiğini Dubleks 2205 (1.4462) ne zaman gerekir? yazımızda anlattık.
Tesis içinde tipik kullanım alanları
Su tesislerinde paslanmaz boru ve profil farklı noktalarda kullanılır:
- Havalandırma hatları: Biyolojik arıtmada hava üfleyicilerden (blower) gelen basınçlı hava, sıkıştırma nedeniyle ısınmış olarak hatta girer. Paslanmaz boru bu sıcaklığa ve nemli ortama karşı dayanıklıdır.
- Filtre ve membran sistemleri: Kolektör ve dağıtım hatlarında temiz yüzey ve korozyon direnci önem taşır.
- Endüstriyel su hazırlama: Yumuşatma, demineralizasyon ve ters ozmoz ünitelerinde paslanmaz boru, korozyon ürünlerinin suya karışmasını önleyerek su kalitesinin korunmasına yardımcı olur.
- Pompa istasyonları ve terfi hatları: Basınç altında çalışan hatlarda basınç amaçlı bir standarda göre üretilmiş boru tercih edilir.
- Platform, korkuluk ve merdivenler: Nemli ve su sıçrayan alanlarda paslanmaz profil, boya bakımı gerektirmeyen bir çözümdür.
Arıtma kimyasallarına dikkat
Paslanmaz çelik su için uygun bir malzeme olsa da arıtmada kullanılan her kimyasal için uygun değildir. Konsantre sodyum hipoklorit ve demir klorür gibi bazı kimyasallar paslanmazın pasif tabakasına zarar verebilir. Bu kimyasalların dozaj ve depolama hatlarında malzeme, kimyasal tedarikçisinin ve proses mühendisinin önerisiyle seçilmelidir. Bazı durumlarda plastik veya özel alaşımlı malzemeler daha doğru çözümdür.
Dozaj noktasının hemen sonrasındaki boru bölümü de kimyasalın yüksek derişimine maruz kalabilir. Bu nedenle kalite seçiminde hattın ortalama koşulunu değil, en zorlu noktasını esas almak gerekir. Dozaj noktalarının ve karışım bölgelerinin projede belirlenmesi, doğru kalite önerisi almanızı kolaylaştırır.
Korozyon riskleri: durgun su, aralık ve kaynak bölgesi
Doğru kalite seçilse bile bazı uygulama hataları korozyona yol açabilir:
- Durgun su: Basınç testinden sonra hatta uzun süre bırakılan su, çukurcuk korozyonu ve mikrobiyolojik korozyon (MIC) riskini artırır. Test sonrası hat boşaltılıp kurutulmalı ya da kısa sürede düzenli akışa alınmalıdır.
- Aralıklar: Conta altları, flanş yüzeyleri ve üst üste binen bağlantılar, oksijenin azaldığı dar aralıklar oluşturur. Bu bölgelerde aralık korozyonu başlayabilir.
- Kaynak renklenmesi: Kaynak bölgesindeki renkli oksit tabakası korozyon direncini düşürür. Kaynak sonrası dağlama ve pasivasyon bu bölgenin korunmasına yardımcı olur.
- Demir bulaşması: Montajda karbon çeliği aletlerden gelen demir tozları, yüzeyde pas lekelerine yol açar.
Bu korozyon türlerinin mekanizmasını Paslanmaz da paslanır mı? Korozyon türleri ve önlemler yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Standart, ölçü ve belgeler
Basınç altında çalışan su hatlarında EN 10217-7 veya ASTM A312 gibi basınç amaçlı standartlar esas alınır. Korkuluk, platform ve benzeri basınç taşımayan uygulamalarda ise EN 10296-2 veya ASTM A554 kapsamındaki ürünler değerlendirilebilir.
Paslanmaz çelikte korozyon payı bırakma ihtiyacı çoğu zaman bulunmadığından su hatlarında ince cidarlı borular sık kullanılır. Bu da daha hafif ve kolay taşınan hatlar kurmayı mümkün kılar. Et kalınlığı ise basınç, bağlantı yöntemi ve dış yüklere göre tasarımda belirlenmelidir.
Uzun boylar sahadaki kaynak sayısını azaltabilir; ancak bu tercih taşıma ve montaj koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir. İçme suyuyla temas eden uygulamalarda proje şartnamesinin istediği malzeme belgelerini ve uygunluk beyanlarını teklif aşamasında belirtmek, onay sürecini hızlandırır.
Sık sorulan sorular
İçme suyu hatlarında 304 kalite yeterli mi?
Klorür içeriği düşük şebeke suyunda 304 ve 304L çoğu zaman yeterli performans gösterir. Su analizinde klorür yüksekse veya hatta durgun bölgeler varsa 316L daha güvenli bir seçimdir.
Paslanmaz boru arıtma tesisinde her hatta kullanılabilir mi?
Hayır. Konsantre sodyum hipoklorit ve demir klorür gibi bazı kimyasalların taşındığı hatlarda paslanmaz uygun olmayabilir. Bu hatlarda malzeme, kimyasalın özelliklerine göre ayrıca seçilmelidir.
Basınç testinden sonra ne yapılmalı?
Test suyu hattan boşaltılmalı; hat kurutulmalı veya kısa süre içinde düzenli işletmeye alınmalıdır. Testte mümkün olduğunca klorür içeriği düşük, temiz su kullanılmalıdır.
ERKINOX, Ø6–Ø323,9 mm dış çap ve standart tabloda 0,5–8,0 mm (boru ve profil) et kalınlığı aralığında, 304L ve 316L dâhil farklı kalitelerde kaynaklı paslanmaz çelik boru üretir. Projenize uygun ölçü ve kaliteyi paslanmaz çelik boru sayfamızda inceleyebilir, su analizinizle birlikte satış ekibimize danışabilirsiniz.